DIOSCORIDES'

DE MATERIA MEDICA

De Materia Medica werd geschreven in de eerste eeuw A.D door de Griekse arts Pedanius Dioscorides. Het is het beroemdste medicinale kruidenboek uit de oudheid. Via het Syrisch werd het in het Arabisch vertaald. Dit gebeurde in de 9de eeuw, door de beroemde vertaler Hunayn ibn Ishaq. Het manuscript uit 1082 van de Arabische vertaling in de Leidense Universiteitsbibliotheek bevat afbeeldingen van planten, plantbeschrijvingen en aanwijzingen voor het medicinaal gebruik. Tevens vindt men er afbeeldingen van de werkzaamheden van de apotheker. 

Hieronder de vertaling van een bladzijde uit dit manuscript (©2002 L.D.den Dulk)

Sesamoides al-Kabīr

[tussen rechte haken mijn commentaar]:

 

“De grote sesamoides. Dit is wat genoemd wordt de […; onduidelijk] Nieswortel, omdat hij verward wordt, door zijn purgerende werking, met de Witte Nieswortel [Helleborus niger (?), kerstroos; een plant met witte bloemen en zwarte wortels]. De laatste behoort tot de planten die zaadkapsels hebben.[Sesamoides] lijkt op de planten die īzīghārrūna [Griekse niet-vertaalde term; equivalent niet bekend] genoemd worden of Ruit. De plant heeft langwerpig blad, witte bloemen en dunne wortels die niet worden gebruikt. Het zaad lijkt op dat van de eetbare Sesam.

Als men van deze zaden neemt wat men met drie vingers kan oppakken, fijngestampt met anderhalve obolos [Griekse niet-vertaalde term; οβολος, obool. Een munt, mogelijk ook als gewichtseenheid in gebruik] Witte Nieswortel in de siroop die genoemd wordt mālīqarāthūn [Griekse niet-vertaalde term, wsch. μελικρατον, melikraton, een drank uit honing en melk gemaakt], dan [verdrijft (?)] dit slijm en gal.”

 

Sesamoides is een ook nu nog bestaande plantennaam. Het is echter niet gezegd dat de hier afgebeelde en beschreven plant dezelfde is als degene die later door Linnaeus zo is benoemd. Uit de vaak gekopieerde en daardoor steeds onduidelijker afbeeldingen is de juiste identiteit niet af te leiden.

 

 

Bladzijde uit een kopie (1082) van de Arabische vertaling van De Materia Medica van Dioscorides in de Leidense Universiteitsbibliotheek